بعید است شورای حکام روز چهارشنبه اقدامی جدی علیه ایران انجام دهد/ اگر آژانس اعلام کند که برجام نقض شده، چه اتفاقی میافتد؟
شناسه خبر: 29913 سرویس: سیاسی
گزارش بازرسان آژانس مشخص میکند که ایران چه حجمی از اورانیوم را و تا چه درصدی را غنیسازی میکند، تمام اینها طبق معاهده انپیتی است و نقض انپیتی تلقی نمیشود.
هفته پیش در پی افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده ایران نسبت به سقف تعیینشده در برجام، ایالات متحده آمریکا خواستار برگزاری نشست ویژه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی شد.
متعاقب این امر، آژانس نیز اعلام کرد که تا چند روز دیگر جلسهای اضطراری دراینباره تشکیل خواهد شد. ساعاتی بعد زمان برگزاری این جلسه روز چهارشنبه، 10 تیرماه، ساعت 3 بعدازظهر به وقت محلی اعلام شد.
ایران بلافاصله نسبت به این تصمیم واکنش نشان داد و اعلام کرد که تصمیمات اخیر کشور در رابطه با افزایش غنی سازی ارتباطی با وظایف شورای حکام آژانس ندارد، بلکه برجام خود سازوکارهایی را در این باره پیشبینی کرده است.
نمایندگی دائم ایران در سازمانهای بینالمللی مستقر در وین درخواست ایالات متحده از شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تشکیل جلسهای پیرامون فعالیتهای اخیر هستهای جمهوری اسلامی ایران را «طنزی تلخ» نامید.
بیانیه نمایندگی ایران اضافه میکند: "این در واقع طنز تلخیست که همان رژیمی که اساسا خودش برجام را با خروج غیرقانونی و یکجانبه از آن نقض کرده و به دیگران نیز فشار میآورد که چنین کنند، و با بهکارگیری همه ابزار زور و فشار مانع جامعه بینالمللی شده تا آن را اجرا کند، حال در رابطه با اجرای همان توافق ابراز نگرانی میکند."
همچنین در واکنش به درخواست آمریکا برای نشست شورای حکام، نماینده روسیه در آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز جمعه در یک پیام توییتری با منطق این درخواست مخالفت کرده و افزایش غنی سازی ایران از برجام را به این شورا بیارتباط دانست.
با وجود همهی این قضایا، قرار است چهارشنبه جلسه شورای حکام برگزار شود. اما شورای حکام چیست و تصمیماتش چه تاثیری بر شرایط هسته ای ایران خواهد گذاشت؟
شورای حکام چیست و قرار است چه تصمیمی بگیرد؟
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در کنار مجمع عمومی اعضا، یکی از دو رکن سیاستگذاری در آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. این شورا 35 عضو دارد و معمولاً پنج بار در سال (در ماههای مارس و ژوئن، دو بار در سپتامبر، پیش و پس از جلسه مجمع عمومی و در دسامبر) تشکیل جلسه میدهد.
هر عضو در شورای حکام یک رای دارد. 13 عضو از اعضای شورای حکام از سوی شورای حکام قبلی انتخاب میشوند و معمولاً شامل کشورهای توسعهیافته در زمینه انرژی هستهای هستند.
مطابق ماده 6 اساسنامه آژانس، 10 عضو شورا باید حتماً از بین کشورهای پیشرفته و صاحب تکنولوژیهای هستهای و 7 عضو دیگر از بین کشورهای اروپایی انتخاب شوند. برای خاورمیانه و آسیای جنوبی 2 نماینده در نظر گرفته شدهاست؛ که امکان افزایش این تعداد وجود دارد.
اعضای شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی در سال 2018-2019 بدین قرار هستند: آرژانتین، ارمنستان، استرالیا، آذربایجان، بلژیک، برزیل، کانادا، شیلی، چین، اکوادور، مصر، فرانسه، آلمان، هند، اندونزی، ایتالیا، ژاپن، اردن، کنیا، جمهوری کرواسی، مراکش، هلند، نیجر، پاکستان، پرتغال، فدراسیون روسیه، صربستان، آفریقای جنوبی، سودان، سوئد، تایلند، بریتانیا، ایالات متحده آمریکا، اروگوئه، جمهوری بولیوری و ونزوئلا.
گرداننده اصلی شورای سال 2018-2019 لینا الحدادی اردنی است. او سالها نماینده سازمان ملل و انرژی اتمی در وین بوده است و تجربه بسیاری در اداره امور مربوط به شورا دارد. لینا پیش از این سالها در وزارت امور خارجه ی اردن حضور داشته و بعد از آن سالها به عنوان نماینده اردن در سازمانهای مختلف بین المللی حضور داشته است.
آیا شورای حکام، اقدام ایران را نقض برجام میداند؟
آنچه شورای حکام درباره آن تصمیم میگیرند این است که آیا ایران در چارچوب برجام و ان پی تی فعالیت کرده است یا نه؟ صباح زنگنه(کارشناس مسائل بین المللی) در گفتوگو با ایسنا درباره نشست ویژه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با تاکید بر اینکه اقداماتی که تاکنون از سوی ایران انجام شده در چارچوب برجام بوده، گفت: گام بعدی ایران نیز شاید خروج از برجام به شمار نمیرود و محدوده نیازهای ایران تعیین کننده سقف تولید یا سقف درصد نوع محصول است، بنابراین اقدامات این چنینی ایران نمیتواند مشمول خروج از برجام یا نقض معاهده ان پی تی تلقی شود.
وی تصریح کرد: گزارش بازرسان آژانس هم در این زمینه مشخص خواهد کرد که ایران چه حجمی را افزایش داده و چه درصدی از اورانیوم را غنیسازی میکند، تمام اینها طبق معاهده ان پی تی است و نقض ان پی تی تلقی نمیشود.
این کارشناس مسائل حقوق بینالملل همچنین بیان کرد: نهایتاً مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش خود را ارائه میدهد و اعضای شورای حکام نیز در مورد موضوع بحث و گفتوگو خواهند کرد، همچنین آمریکا مصر خواهد بود که در گزارش به تخلفات ایران اشاره شود، سایر کشورها نیز اعلام خواهند کرد که اقدام ایران نقض ان پی تی و معاهده عدم گسترش سلاحهای هستهای تلقی نمیشود.
ان. پی. تی چیست؟
"اما ان پی تی چیست؟ ان.پی.تی" مخفف نام انگلیسی "معاهده منع گسترش هستهای" (Nuclear Non- Proliferation Treaty) است. پس از آن که آمریکا در دوران جنگ جهانی دوم به استفاده از بمب اتمی اقدام کرد رقابت شدیدی از سوی سایر کشورهای بزرگ جهان برای دستیابی به این سلاح آغاز شد که در این مسیر شوروی سابق در سال ،1949 انگلیس در سال ،1952 فرانسه در سال 1960 و جمهوری خلق چین در سال 1964 به یک دولت هستهای تبدیل شدند.
معاهده ان.پی.تی در اول ژوئیه 1968 برای امضای کشورها آماده شد و در این تاریخ آمریکا و انگلیس و 59 کشور دیگر آن را امضا کردند. این معاهده پس از آن که آمریکا آن را در مجلس خود تصویب کرد در 5 مارس 1970 به اجرا گذاشته شد. چین در 9 مارس سال ،1992 فرانسه در 3 اوت 1992 به عضویت این معاهده درآمدند.
نظارت بر اجرای معاهده ان.پی.تی و پروتکل الحاقی آن برعهده آژانس بین المللی انرژی اتمی است که خود یکی از آژانس های تخصصی سازمان ملل متحد محسوب می شود. آژانس بین المللی انرژی اتمی در سال 1957 با هدف تسهیل استفاده های صلح آمیز از انرژی هسته ای و جلوگیری از کار برد کمک های این آژانس در مقاصد نظامی آغاز به کار کرد و مقر آن در وین است.
اگر آژانس و شورای حکام ایران را محکوم کند، چه میشود؟
اما اگر آژانس معتقد باشد که غنی سازی مرحله دوم ایران نقض برجام حساب شده و مطابق ان پی تی نیست، چه اتفاقی میافتد؟ واشنگتن پست معتقد است که اگر شورای حکام اقدام ایران را نقض برجام بدانند و از طرف دیگر، وزرای خارجه کشورهای 4+1 هم این نظر شورای حکام را تایید کنند آنگاه احتمالا طرفین باقی مانده در این توافقنامه تلاش کنند که تهران را متقاعد سازند که اقداماتش را متوقف کند.
درصورتی که ایران این درخواست را قبول نکند، به احتمال زیاد، با حمایت و تلاش آمریکا فعالیت هسته ای ایران مجددا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع شود. شورای عالی امنیت میتواند ایران را با تحریم های گسترده بین المللی روبرو کند. همچنین اتحادیه اروپا می تواند تصمیم بگیرد تحریمهای خود را که بعد از برجام کان لم یکن کرده بود مجددا اعمال سازد.